Een aantal weken geleden riep Marja van Bijsterveldt, Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op om de ouderbetrokkenheid te vergroten. ‘Juist ouders hebben een cruciale rol als het gaat om de onderwijsprestaties van hun kinderen. Een kleine inspanning heeft vaak al veel effect: voorlezen met je kind, praten over dingen die gebeuren op school, praten over wat je kind later wil worden,’ zo benadrukt de minister.

Niets nieuws zou je zeggen. De meeste ouders zijn betrokken en geven maar al te vaak aan ruimte nodig te hebben om zowel een betrokken werknemer als een betrokken ouder te kunnen zijn. Helaas blijkt dit wel nieuw voor Minister Bijsterveldt: ‘De afgelopen maanden heb ik met veel ouders, leerkrachten, schoolleiders en ouder- en onderwijsorganisaties gesproken over ouderbetrokkenheid. Hieruit komt een nieuw besef naar voren dat de rol van de ouder te zeer een vergeten rol is.’

Tegenstrijdig

Misschien waren het kabinet, minister Bijsterveldt en haar collega Minister Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de rol van ouders vergeten, maar voor vele anderen is de spagaat tussen werk en privé/ouderbetrokkenheid aan de orde van de dag. De oproep van Bijsterveldt riep dan ook veel kritiek op. Vooral vrouwen (bekijk ook mijn bijdrage aan Nieuwsuur ) schoot de oproep in het verkeerde keelgat. De boodschap van het kabinet is namelijk nogal tegenstrijdig.

De afgelopen jaren is er behoorlijk wat druk op ouders (lees vrouwen) uitgeoefend om hen achter de theepot vandaan te krijgen. ‘Werken moet, werken doet goed,’ zo luidt de mantra. Desnoods als dat ten koste gaat van de tijd die we aan het opvoeden van onze kinderen besteden. Iedereen moet een bijdragen leveren.

De boodschap kwam aan want het aantal uren dat vrouwen zijn gaan werken is de afgelopen jaren behoorlijk toegenomen. Het aantal werkende vrouwen steeg van ruim 2,3 miljoen in 1996 naar bijna 3,3 miljoen in 2011. Maar kennelijk is dat ook niet goed want nu roept minister Bijsterveldt op om weer wat vaker achter de theepot te gaan zitten omdat onze kinderen te kort komen. ‘Ouders moeten meer tijd vrijmaken voor de begeleiding van hun schoolgaande kinderen. De opvoeding en de overdracht van waarden en normen moet prioriteit krijgen, desnoods ten koste van werk en andere activiteiten’, zo schrijft Van Bijsterveldt.

Werkt averechts

De oproep dat ouders meer moeten gaan werken én meer tijd aan de kinderen moeten besteden terwijl dezelfde overheid zich steeds verder terug trekt, wekt niet alleen irritatie op. Het werkt ook averechts. Nederlandse werknemers zijn de afgelopen tien jaar eerder minder dan meer uren gaan werken. Maar liefst 54 uur minder, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Nu steeds meer mensen betaald werk verrichten naast alle andere verantwoordelijkheden zoals (mantel-)zorg en vrijwilligerswerk, zijn mannen en vrouwen die eerder fulltime werkten juist minder uren gaan werken. Vrouwen werkten het afgelopen jaar gemiddeld 20 uur minder dan in 2000 en mannen maar liefst 53 uur minder. Trekt de werkgever en het onderwijs aan de één, dan trekt deze automatisch ook aan de ander en daarmee aan de hele extended family.

Als dit kabinet de arbeidsparticipatie en de ouderbetrokkenheid echt wil opvoeren, dan moet ze niet alleen de pensioenleeftijd verhogen en ouders oproepen om in supermensen te veranderen. Dan moet ze dit ook faciliteren. Maar helaas is het omgekeerde het geval. Zo wordt er op de opvang bezuinigd en ontslaat Bijsterveldt zes- tot negenduizend mensen in het speciaal onderwijs waardoor de druk op leerkrachten en ouders verder oploopt en de spagaat tussen werk en zorg eerder wordt vergroot. Gevolg: mensen gaan eerder nog minder dan meer uren werken. Daarom wil ik Bijsterveldt oproepen om te investeren of een andere hobby dan “oudertje pesten” te zoeken!

flexibiliteit

Gelukkig ben ik ervan overtuigd dat we het aantal uren dat mensen werken ook zonder overheidshulp kunnen opvoeren zonder dat we het onmogelijke van mensen en hun extended family verlangen en dat hoeft ook helemaal niet zo belachelijk veel te kosten. De oplossing heet namelijk: flexibiliteit of te wel Het Nieuwe Werken. Dan heb ik het NIET over Het Nieuwe Bezuinigen (lees: minder vierkante meter per werknemer zonder bijpassende flexibiliteit en vertrouwen, of het aantrekken en afstoten van werknemers alsof het wegwerpproducten betreft). Ik heb het over werkgevers en werknemers die gezamenlijk de verantwoordelijkheid nemen om te zorgen dat alles optimaal blijft draaien, zowel op het werk als thuis.

Het Nieuwe Werken, mits goed toegepast, geeft medewerkers de ruimte om een betrokken ouder te kunnen zijn en een betrokken mantelzorger, vrijwilliger, sporter etc. Het dient dan ook niet alleen een economisch maar ook maatschappelijk belang: Een vitale economie wordt gedragen door vitale werknemers, en nu de nieuwe werknemer zorgt en de nieuwe ouder werkt is het hoog tijd voor een nieuwe manier van werken en zorgen.

Zo blijkt uit diverse onderzoeken dat mannen en vrouwen bereid zijn om meer uren te werken als daar meer flexibiliteit en autonomie tegenover staat. Geef medewerkers daarom meer flexibiliteit, autonomie en verantwoordelijkheid zodat ze hun privé verantwoordelijkheden beter op de werkverantwoordelijkheden aan kunnen sluiten en andersom. Het één hoeft niet ten koste van het ander te gaan als we elkaar maar niet zo strak aangelijnd houden.

Vertrouwen

Het Nieuwe Werken staat NIET voor fulltime thuiswerken zonder regels en kaders, of voor werken in de hipste kantoren met de lekkerste koffie, maar voor het loslaten van het idee dat je medewerkers beter presteren als je ze strak aanlijnt met de hete adem van wantrouwen in hun nek. Alleen flexibel werken op basis van wederzijds respect en vertrouwen mag Het Nieuwe Werken heten want werkgevers en werknemers die slim werken en slim reizen zorgen niet alleen voor hun eigen duurzame vitaliteit maar ook voor die van de werknemer en werkgever van morgen!

Roos Wouters is auteur van het boek Fuck Ik ben een feminist en het onlangs verschenen boek Carrièrebitches en Papadagen: hoogste tijd voor Het Nieuwe Werken.  Ze werkt als freelance publicist, columnist, debatleider en adviseur. Als Voorzitter van de Stichting Het Nieuwe Werken Werkt! geeft Roos lezingen, adviezen en workshops aan overheid en bedrijfsleven over Het Nieuwe Werken: hoe een evenwichtige combinatie van werk en privé tot stand kan komen voor werknemers en werkgevers. www.HetNieuweWerkenWerkt.nl

Nadat de kinderen naar school zijn gebracht en ik mijn krant opensla, verschijnt voor de tweede maal die ochtend een glimlach op mijn gezicht. De koningin van het ochtendhumeur lacht want het tij lijkt te keren: de burgerlijke ongehoorzaamheid groeit.

De eerste glimlach is voor Pieter Ketting, de programmamanager van Rabobank unplugged. Hij liet de dag daarvoor weten dat hij de Nieuwe Werkers van de Rabobank graag aan het woord laat, zelfs als de uitkomst van onze Nieuwe Werken Meter kritisch is. ‘Dan weten we tenminste wat er volgens hen verbeterd moet worden.’ En bij het ontwaken is dat weer een glimlach waard: Eindelijk iemand die begrijpt dat bottom up transparantie altijd in het voordeel van de organisatie en haar personeel is.

De tweede glimlach is voor nrc next die opent met ‘Het nieuwe demonstreren in 6 stappen.’ De internationale Occupy Wall Street beweging groeit snel, zo meldt de krant. Niet alleen in Wall Street New York strijden ze tegen de vergaande hebzucht van bankiers en bedrijven, sociale ongelijkheid en milieuvervuiling, de vlam slaat ook over naar andere landen. Zo wordt er zaterdag 15 oktober een wereldwijde Occupy-actie georganiseerd, waar zelfs Den Haag en Amsterdam aan mee doen. Ik zeg zelfs want demonstreren zit ons Nederlanders niet echt in het bloed en toch hebben er al meer dan 1500 mensen zich via facebook aangemeld voor de demonstratie op het Beursplein van Amsterdam. Het is misschien geen enorm aantal maar ik ben toch onder de indruk. Deze demonstratie wordt namelijk niet georganiseerd door een politieke partij of een stoffige vakbond maar door een leiderloze protestbeweging. Mensen van allerlei kleuren en politieke voorkeuren groeperen zich omdat ze, zo vermeld de website, met elkaar gemeen hebben dat  ‘zij de 99 procent zijn die de hebzucht en de corruptie van de 1 procent niet langer tolereren,’ en ja, daar ga ik van geloven dat het tij aan het keren is: Power to the people.

Ook de tweede bijeenkomst van het Broodfonds – o.a. georganiseerd door Volkskrant columnist Pieter Hilhorst – versterkt mijn gevoel dat er wat aan het veranderen is. Een zaaltje vol zelfstandige professionals, die de hoge kosten en de kleine lettertjes van de reguliere arbeidsongeschiktheidsverzekeringen beu zijn, is bezig een eigen fonds op te richten om gezamenlijk een buffer tegen arbeidsongeschiktheid op te bouwen. Dat Pieter Hilhorst door verschillende verzekeringsmaatschappijen gewaarschuwd is voor zo’n fonds omdat het nogal riskant zou zijn, veroorzaakt dan ook een hoop jolige reacties: ‘Voor wie is het riskant, voor ons of voor de verzekeringen met een teveel aan kleine lettertjes?’; ‘Wij hebben geen kleine lettertjes, alleen maar grote mensen’; ‘In ’t ergste geval ben ik 350 euro kwijt, dat is dan mijn ondernemers risico, alles liever dan een klant zijn die wel mag betalen maar die niet serieus wordt genomen.’ Power to the people.

Dat het idee voor zo’n fonds niet nieuw is blijkt als ik mijn vader spreek. Het komt volgens hem sterk overeen met de ideeën van zijn collega socioloog Abram de Swaan.  In Halverwege de heilstaat noemt de Swaan het de ‘Reformatie van de verzorging. ‘De verzorgingsstaat is bijna klaar en nu begint de afbraak. Maar de verzorgingsstaat kan ook anders worden ingericht; onder rechtstreeks beheer van de gebruikers, met behoud van kwaliteit en met een eerlijke verdeling van voorzieningen. Dat vereist een radicale hervorming van de verzorgingsstaat: de opbouw van een congregationeel stelsel.’

Het komt erop neer dat de mensen die van een dienst gebruik willen maken zich op kleine schaal verenigen en met elkaar de dienst inhuren en de kwaliteit van de dienstverlening bewaken. De mensen in een congregaat moeten elkaar gemakkelijk kunnen bereiken, een mate van gelijkgezindheid hebben en onderling bereid zijn om ook iets aan gezamenlijke moeilijkheden en verlangens te doen. In dit stelsel beheren de gebruikers de diensten die hen aangaan en dat is volgens de Swaan een vorm van directe democratie. Power to the people!

Misschien dat de Swaan in 1981, toen hij dit plan beschreef, nog ver voor de troepen uit liep, maar in 2011 lijken de prille veranderingen in die richting zich zowaar af te tekenen. Hoe dan ook, ik ben klaar en bereid om mijn verantwoordelijkheid in een directe democratie te nemen! Noem het Het Nieuwe Demonstreren, Het Nieuwe Organiseren of Het nieuwe Werken, waar het op neer komt is: power to the people!

 Roos Wouters is auteur van het boek Fuck Ik ben een feminist en het onlangs verschenen boek Carrièrebitches en Papadagen: hoogste tijd voor Het Nieuwe Werken.  Ze werkt als freelance publicist, columnist, debatleider en adviseur. Als Voorzitter van de Stichting Het Nieuwe Werken Werkt! geeft Roos lezingen, adviezen en workshops aan overheid en bedrijfsleven over Het Nieuwe Werken: hoe een evenwichtige combinatie van werk en privé tot stand kan komen voor werknemers en werkgevers. www.HetNieuweWerkenWerkt.nl Deze en andere columns zijn ook te lezen op hetnieuwewerkenblog.nl